Sülhəddin Əkbər: “İranda sui-qəsdlər olacaq, sabitliyi pozmağa çalışacaqlar”

Analitikin fikrincə, bu məhələdə İran rejiminə müxalif olanlar birmənalı şəkildə dəstəklənəcək, təcrid siyasəti güclənəcək, sanksiyalar ağırlaşacaq

İran ətrafında müşahidə olunan hərbi-siyasi proseslər dünya mətbuatının əsas müzakirə mövzularından biridir. İran-ABŞ hərbi gərginliyi səngisə də, qarşılıqlı təhdid bəyanatlarının arası kəsilmir.

Hazırda ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də İran ərazisində sərnişin təyyarəsinin vurulmasıdır. Azad Demokratlar Partiyasının sədri, analitik Sülhəddin Əkbər Reyting.az-a müsahibəsində deyib ki, ABŞ və İsrail başda olmaqla yaxın müttəfiqləri sərnişin təyyarəsinin vurulmasından İrana qarşı istifadə edəcəklər:

- Onsuz da İrana qarşı diplomtik-siyasi təcrid siyasəti aparılır, iqtisadi sanksiyalar tətbiq edilir, hərbi nöqtə zərəbələri endirilir, daxildə müxalifət dəstəklənir. İndi yaranan vəziyyətdən və İranın mülki təyyarəni vurmasından Tehrana yönəlik siyasətdə gen-bol istifadə edəcəklər. Əslində burada sui-istifadəyə də ehtiyac yoxdur. Çünki İran elə böyük səhv edib ki, indiki siyasət konteksində beynəlxalq hüquq normalarına uyğun istifadə edilsə, yetərli olacaq.

- Zamanında ruslar Cənubi Koreyanın mülki təyyarəsini vurublar, eləcə də ABŞ öz təyyarəsini vurub. Hazırda vurulan Ukrayna təyyarəsidir. Bu mənada Kiyev-Tehran münasibətləri zədələnə bilərmi?

- Sözsüz ki, bu hadisənin siyasi, hüquqi, diplomatik və iqtisadi nəticələri olacaq.

- İran mülki təyyarədə öldürülən insanlara görə lazımi kompensasiya ödəməklə vəziyyətdən çıxa və Ukrayna ilə anlaşa bilərmi?

- Burada artıq Ukrayna həlledici deyil. Ukayna və İranın barışması nəyi həll edəcək? Əsas məsələ ABŞ və müttəfiqlərinin hadisədən İrana qarşı necə istifadə edəcəyi və aparılacaq siyasətdə hansı nəticələrin əldə edilməsidir. Ukraynaya gəldikdə, İran bu ölkənin bütün tələblərini yerinə yetirməli olacaq.

- Təyyarənin vurulmasından sonra İranda anti-rejim aksiyaları başladı, general Qasım Süleymaninin və dini liderin portretlərini cırdılar. Amma aksiya qısa zamanda səngidi...

- Bizim siyasətçilər də, jurnalistlər də İran siyasətini konveyr kimi düşünür. Sanki konveyrin düyməsini basırsan və dayanmadan məhsul istehsal edir.

Biz XXI əsrdə yaşayırıq və artıq müharibələr strateji xarakter alıb. Müharibələr geniş olur. Bunun siyasi, diplomatik, iqtisadi, ticarət, hərbi, təhlükəsizlik, kəşfiyyat, informasiya, psixoloji, kiber və digər tərəfləri var.

İkincisi, savaş dərinliyə doğru aparılan müharibədir. Elə əməliyyatlar olur ki, ondan heç kim xəbər tutmur. Yəni bunun gizli və açıq tərəfləri var və artıq belə bir savaş başlayıb. Həm də nəzərə alın ki, bu savaş indi başlamayıb.

ABŞ dövlət katibi Mayk Pompeo dedi ki, İran siyasətini mərhələ-mərhələ həyata keçiririk, bunun diplomatik-siyasi, iqtisadi ayağı var, indi isə hərbi fazaya keçib. Bunu mən yox, ABŞ dövlət katibi deyir. Deməli, İrana yönəlik siyasət artıq hərbi fazaya keçib. Burada nələr ola bilər? Sözsüz ki, əməliyyat, zərbələr... Necə ki, Qasım Süleymani nümunəsində bunu gördük. Odur ki, bu məhələdə nöqtə zərbələri, sui-qəsdlər olacaq, müxalifətə dəstək veriləcək, İran daxilində sabitliyin pozulmasına çalışacaqlar, İran rejiminə həm içəridən, həm də çöldən olan müxalifət birmənalı şəkildə dəstəklənəcək. İrana qarşı bu günə qədər tətbiq edilən təcrid siyasəti güclənəcək, sanksiyalar ağırlaşacaq. Bu proses ABŞ və İsrailin İranla bağlı qarşılarına qoyduqları hədəfə çatana qədər davam edəcək. Bu bir prosesdir və onun nə zaman başa çatacağını ABŞ-ın dövlət katibi də deyə bilməz. Burada çoxlu amillər var, dinamika necə işləyəcək, şərait və şərtlərin, zamanın, güc faktorlarının bu dinamikaya necə təsir edəcəyini baxıb görəcəyik.

- İran hava qüvvələrinin yanlışlıqla mülki təyyarəni vurması İranın hərbi qüdrətinin heç də iddia edildiyi qədər güclü və peşakar olmadığını, deyilənlərin şişirdildiyini göstərmirmi?

- Hər bir konkret hal, indiki halda təyyarənin vurulması cinayəti dəqiq araşdırılmalıdır. Nəzərə alın ki, biz bu hadisənin hərtərəfli incəliklərini və detallarını bilmirik. Detallar açıqlandıqdan sonra nə baş verdiyini anlamaq olar. Biz bilmirik orada nə baş verib. Məsələn, bəlkə İranın hava hücumundan müdafiə sisteminə kiber müdaxilə olub və uçan sərnişin təyyarəsinin kodu dəyişdirilib.

Qeyd edim ki, aviasiyada həm mülki, həm də hərbi təyyarələrin kodu olur. Bəlkə bu kod dəyişdirilib və operator da təyyarəni sərnişin deyil, hərbi obyektə aid olduğunu görüb.

- Daha çox ehtimal kimi bu səsləndirilir...

- Mən ehtimallarla danışmağı sevmirəm. Bəlkə tamam başqa bir şey baş verib. Axı biz bilmirik ki, bu səhvi kim edib. Yəni heç bir şey olmasa da, çox şey göründüyü kimi deyil. Mütləq araşdırmaq lazımdır.

- Bəllidir ki, İranın ABŞ-la iqtisadi və texnoloji imkanları bərabər deyil. İranın İraqdakı ABŞ bazalarını vurmasından çıxış edərək bu ölkənin hərbi qüdrətini necə qiymətləndirmək olar?

- Bir neçə il əvvəl qonşu ölkələrin, o cümlədən İranın hərbi doktrinasını araşdırmışam. Təbii ki, İran öz hərbi qüdrətinə, xüsusən də texnoloji inkişafına görə ABŞ və ya İsraillə müqayisə ediləcək səviyyədə deyil. Amma eyni zamanda İranın nüvə raket texnologiyası sahəsində əldə etdiyi nəliyyətlər də külümsənəcək səviyyədə deyil. Bu onu göstərir ki, İran artıq 2000-2500 kilometr uzaqlıqdakı hədəfi dəqiqliklə vura bilir. Rusiyanı çıxmaq şərti ilə bu hansı qonşu ölkədə var? Bu mənada İranın hərbi qüdrəti var, amma nə onu böyütmək lazımdır, nə də kiçiltmək. İran təbii ki, bunu böyüdür, düşmənləri isə kiçildir. Həqiqət isə bu ikisinin ortasındadır.

Reyting.az

Ana səhifəyə dön