Araşdırma - arxiv.reytingaz.info

Qrenlandiya ABŞ üçün niyə bu qədər əhəmiyyətlidir?

Thu, 15 Jan 2026 11:04:18 +0400

Yanvar ayının əvvəlindən Donald Tramp yenidən Qrenlandiyanın ilhaqını fəal şəkildə müzakirə edir. Prezident adanı almaqla yanaşı, həm də hərbi tədbirləri nəzərdən keçirir. Onun sözlərinə görə, Qrenlandiya milli təhlükəsizliyin qorunması üçün vacibdir.

Reyting.az adanın digər dəyərini və oradan keçən dəniz yolunu araşdırıb.

Qrenlandiyanın dəyəri nədir?

Amerika Pituffik hava bazası Soyuq Müharibədən bəri adada fəaliyyət göstərir.

Trampın sözlərinə görə, ABŞ Şimali Amerikanı nüvə raketləri də daxil olmaqla, bütün növ raketlərdən qoruyacaq "Qızıl Günbəz" raketdən müdafiə sistemini Qrenlandiyada yerləşdirəcək.

Qrenlandiyanın yeraltı sərvətlərində neft, uran və nadir torpaq metalları, o cümlədən neodim, prazeodim, disprosium və terbium var. Bu ehtiyatlar müdafiə və yüksək texnologiyalar üçün vacibdir.

Qrenlandiya Avropa ilə Şimali Amerika arasında ən qısa yolda yerləşir. Atlantik okeanının Qrenlandiya, İslandiya və Birləşmiş Krallıq arasındakı hissəsi NATO-nun əsas dəniz müdafiə xətti hesab olunur.

Münaqişə baş verərsə, bu əraziyə nəzarət ABŞ-dan Avropaya qoşun və avadanlıqların köçürülməsi üçün vacibdir.

Bu marşrut beynəlxalq ticarət üçün də strateji əhəmiyyət kəsb edir. İqlim dəyişikliyi Arktika buzlaqlarını əridir və əvvəllər əlçatmaz olan neft, qaz, sink, mis, platin və nadir torpaq metalları yataqlarını aşkara çıxarır.

Buzların əriməsi ilə şimal ticarət yolları Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat müddətini Süveyş və Panama kanalları ilə müqayisədə yarıya endirəcək.

Qrenlandiyanın ehtiyatlarına nəzarət ABŞ-a Çindən asılılığını azaltmağa imkan verəcək. Dünyanın nadir torpaq metallarının 70 faizindən çoxu Çində hasil olunur və 2024-cü ildən başlayaraq Çin hakimiyyəti müdafiə sektorunda geniş istifadə olunan qallium, germanium və sürmə materiallarının - ABŞ-a tədarükünü məhdudlaşdıracaq.

Tarixi kontekst

1946-cı ildə ABŞ prezidenti Harri Truman Danimarkaya Qrenlandiya üçün 100 milyon dollar təklif etmişdi.

Məqsəd eyni idi: ABŞ rəqiblərinin güclənməsinin qarşısını almaq.

Əvvəllər ABŞ Luiziananı Fransadan (1803) və Alyaskanı Rusiyadan (1867) satın alaraq genişlənmişdi.

ABŞ sonuncu dəfə İkinci Dünya müharibəsindən sonra genişlənmişdi. 1947-ci ildə keçmiş Yapon adaları Mikroneziya (Karolin, Mariana və Marşal adaları) ABŞ hökumətinə verildi və ABŞ hökumətinin idarəçiliyi altında əraziyə çevrildi.

Qrenlandiyalılar Danimarkanın tamhüquqlu vətəndaşlarıdır. Sorğulara görə, qrenlandiyalıların əksəriyyəti Danimarkadan müstəqilliyin tərəfdarıdır, lakin ABŞ-a qoşulmağa qarşıdır.

Qrenlandiyanın dəyəri nə qədər ola bilər?

Müqayisə edilə bilən qiymətləndirmələr yoxdur, çünki bu cür ərazilər uzun müddətdir satışda olmayıb.

İnflyasiya və digər iqtisadi amillər səbəbindən tarixi əməliyyatlar müqayisə üçün uyğun deyil.

ABŞ-dakı torpaq dəyərlərinə əsasən, müqayisə edilə bilən ölçüdə bir ərazinin dəyəri ən azı 1 trilyon dollar ola bilər.

Resursları və strateji əhəmiyyəti nəzərə alınmaqla, bu rəqəmin xeyli yüksək olması mümkündür.

Onu da qeyd edək ki, yanvar ayında Ağ evin Danimarkadan ayrılmaq müqabilində hər bir Qrenlandiya sakininə 10.000-100.000 dollar təklif etdiyi bildirildi.

Y. QACAR

Dünya ticarətinin 80 faizini təşkil edən gəmiçilik məhv edilib

Tue, 22 Mar 2022 13:10:08 +0400

“Əgər rus dənizçiləri haqqında düşünürsünüzsə, unutmayın ki, dünyadakı 1,89 milyon dənizçinin 10 faizindən çoxu rus, 4 faizi isə ukraynalıdır. Kreml boz ərazilərdən Qərbə qarşı daha çox təcavüz etmək istəsə, dənizçilərini evdə qalmağa məcbur edə bilər. Bu şəraitdə qlobal nəqliyyat və nəticədə malların qlobal təchizatı dərhal azalma ilə üzləşəcək”.

Reyting.az xəbər verir ki, bunu "Foreign Policy" yazıb.

ABŞ nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Britaniya Rusiya gəmilərinin öz limanlarına daxil olmasını qadağan edib və Avropa Birliyi də bunu etmək üzrədir. Dünyadakı digər üç əsas gəmiçilik xəttinin də Rusiya limanlarına girişi kəsilib. Həmçinin, Ukrayna limanları bağlanıb.

Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü dünya ticarətinin 80 faizini təşkil edən dünya gəmiçiliyinə ağır zərbə vuraraq məhv edib. Hazırda gəmilər yükü çatdıra bilmir, 140-a yaxın ticarət gəmisi isə Ukrayna limanlarında qapalı vəziyyətdə qalıb və yanğın təhlükəsi ilə üzləşib. Dünyanın qalan hissəsi öz məyusedici vəziyyətlərindən narahat olmalıdır, ən azı ona görə ki, onların daşıdığı yük gündəlik həyatımız üçün çox vacibdir.

Martın 1-də “NS Champion” tankeri qəflətən problemlə üzləşib. Şotlandiyanın “Orkney” neft terminalına gedən tanker bir çox digər yük gəmiləri kimi Liberiya bayrağı altında üzürdü, lakin fevralın 24-də ABŞ hökuməti tərəfindən sanksiyaya məruz qalan Rusiyanın ən böyük gəmiçilik şirkəti olan “Sovcomflot”-a məxsus olub.

Bununla belə, tankerin təyinat yerinə çatmaq hüququ var idi, çünki sanksiyalar sanksiyaların tətbiq olunduğu vaxt yolda olan gəmilərə təsir etmir. Lakin gəmi təyinat yerinə çatmamış Britaniya hökuməti dərhal limanlarını Rusiya gəmiləri üçün bağlayacağını açıqlayıb.

Beləliklə, sözügedən gəmi növbəti təyinat məntəqəsi olan Danimarkanın Skagen limanına neftsiz üzməli olub.

Avropa İttifaqının Britaniyanı sürətlə izləyərək limanlarını rus şirkətlərinə məxsus və idarə etdiyi və ya Rusiya bayrağı altında üzən gəmilər üçün bağlayacağı gözlənilir. Kanada artıq bunu edib. Dünyanın ən böyük gəmiçilik şirkəti olan İsveçrədə yerləşən “Mediterranean Shipping Company” Rusiyaya və Rusiyadan gələn bütün konteyner daşımalarını dayandıracağını açıqlayıb. Danimarkada yerləşən “Maersk” və Sinqapurda yerləşən “Ocean Network Express” kimi digər şirkətlər də artıq oxşar elanlar veriblər. Bu şirkətlər yalnız humanitar daşımaları həyata keçirirlər ki, bunlara adətən qida və dərman daxildir. Bu o deməkdir ki, Rusiyanın dünyanın bir çox yerləri ilə əlaqəsi kəsiləcək və Moskva yalnız Çinin COSCO kimi əsasən Asiya gəmiçilik şirkətləri vasitəsilə mal göndərə və qəbul edə biləcək.

Yeri gəlmişkən, Ukrayna artıq dünya ilə əlaqəni itirib. Hücumdan bir həftə əvvəl dəniz sığortaçıları Rusiya və Ukraynanın Qara dəniz və Azovdakı hissələrini qara siyahıya salaraq gəmilərin keçməsini çətinləşdirib və daha bahalı edib. Ötən ay Rusiya Ukraynanı işğal edəndə Ukrayna limanlarını bağlayıb. Ölkə hazırda oksigen və digər tibbi avadanlıq çatışmazlığı ilə üzləşib. Bu, Ukrayna üçün dəhşətli xəbərdir. Bu, həm də hökumətinin günahkar olduğu Rusiyanın sadə xalqı üçün də dəhşətli xəbərdir. Lakin bu, qlobal gəmiçilik sənayesi üçün də dəhşətli xəbər sayılır. İndi dünya okeanları sonrakı səyahətləri əngəllənən gəmilərlə doludur. Artıq bəzi limanlarla əlaqə saxlamağa icazə verilmədiyi üçün nə gəmidə olan yükləri çatdıra, nə də digər müştərilərin gözlədiyi yükü yığa bilirlər. Təyyarədə olan yük də göndərənə qaytarılmalıdır, bəs kim tərəfindən?

Qeyd etmək lazımdır ki, limanlarda qəfil saxlama üçün böyük miqdarda mal yoxdur, bəziləri tez xarab ola bilər.

Daha aktual problem isə hazırda təyinat yeri bilinməyən belə gəmilərin ekipajıdır. Beynəlxalq Gəmiçilik Palatasının baş katibi Qay Platon bildirib: "Bu yeni böhrana görə dənizçiləri öz ölkələrinə qaytarmalıyıq. Bəs biz onları hara qaytaracağıq? Bəziləri öz ölkələrinə getmək istəmir. Məsələn, ukraynalı insanlar üçün evə getmək onların artıq tərk edə bilməyəcəyi deməkdir və bəzi dənizçilər bundan narahatdırlar. Fakt budur ki, hazırkı böhran COVİD-19 səbəbindən çox əziyyət çəkən qlobal donanmaya təsir edir”.

Epidemiya başlayanda bir çox dənizçi müqavilələri başa çatdıqdan sonra hava səyahətləri azaldığı üçün evlərinə qayıda bilməyib. Bundan sonra dünya ölkələri dənizçilərə liman səfərləri zamanı gəmilərini tərk etməyi qadağan etdikdən sonra işlər daha da pisləşib. Dənizçilər öz gəmilərində əsir götürülüb. İndi COVİD-19 azaldığından, yenə eyni bədbəxtliklərlə üzləşirlər.

Eyni zamanda, rus dənizçiləri təkcə onları və digər dənizçiləri işə götürmək üçün kifayət qədər işin olub-olmayacağı ilə bağlı qeyri-müəyyənliklə deyil, həm də Rusiyanın geniş sanksiyalar altında olduğu bir vəziyyətdə maaş almamaq perspektivi ilə üzləşirlər.

Qeyri-rus gəmilərində çoxlu rus ekipajları var. Hələ cavab tapmağa çalışaraq Qay Platondan soruşaq: nəzərə alsaq ki, onların əməkhaqqı Rusiyadan kənarda şirkətlər tərəfindən ödənilir, onda sual yaranır ki, onların maaşları necə ödənilir?

“Əgər rus dənizçiləri haqqında düşünürsünüzsə, unutmayın ki, dünyadakı 1,89 milyon dənizçinin 10 faizindən çoxu rus, 4 faizi isə ukraynalıdır. Mən tez-tez düşünürəm ki, Kreml boz ərazidə Qərbə qarşı daha çox təcavüz etmək istəsə, öz dənizçilərini evdə qalmağa məcbur edə bilər. İndi də Rusiya öz dənizçilərindən öz ölkələrində qaldıqdan sonra dənizə qayıtmamağı xahiş edə bilər. Bu şəraitdə qlobal nəqliyyat və nəticədə malların qlobal təchizatı dərhal azalma ilə üzləşəcək”.

Hələlik Rusiya prezidenti Vladimir Putin, deyəsən, daha incə hücum vasitələrinə deyil, hərbi zorakılığa diqqət yetirir. Dənizçilər üçün bu, başqa bir təcili problem deməkdir. 140-a yaxın yük gəmisi hazırda bağlı olan limanlarda ilişib qalıb və Qara dənizdən keçmək çox təhlükəli olduğundan çıxa bilmir. Məsələn, Odessa limanında 22-yə yaxın ticarət gəmisi qapalı vəziyyətdə qalıb. Martın 3-də Odessa limanında ikisi rus və dörd ukraynalı olmaqla altı ekipaj üzvü olan Estoniya yük gəmisi batıb. 4 ekipaj üzvü yoxa çıxıb.

Qara dənizdə daha üç ticarət gəmisi Rusiya raketləri ilə vurulub. Hücumlardan birində banqladeşli ekipaj üzvü həlak olub.

Qay Platon bildirib ki, ekipajın limanları tərk etməsinə kömək etməyə çalışırlar: “Biz bütün diplomatik vasitələrdən istifadə edirik, lakin hazırda bunu etmək, demək olar ki, mümkün deyil. Biz də onları qidalandırmağa çalışırıq. Onu da qeyd edək ki, ekipajın işlədikləri gəmini tərk etməsinə icazə verilmir. Yük gəmilərində isə adətən bir neçə həftəlik qida ehtiyatı olur. Vəziyyət o qədər ağırdır ki, Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı bu həftə təcili iclas keçirəcək”.

Gəmiçilik şirkətlərinin, dəniz xeyriyyə təşkilatlarının və diplomatların birgə səyləri uğur qazansa və bütün qapalı dənizçilər vətənə qaytarılsa və ya təhlükəsiz yerə göndərilsə belə, gəmiçilik sənayesi qarışıqlıq içində davam edəcək. Çünki dünya iki yerə bölünür. Bir bölmə keçmişdə olduğu kimi fəaliyyət göstərəcək və gəmilər sərhədi minimal maneələrlə keçəcək. Digər hissəyə isə dünya ilə əlaqəni itirmiş Rusiya və Ukrayna daxildir. Hətta öz vətəndaşlarının gündəlik ehtiyacları digər ölkələrin vətəndaşlarının və şirkətlərinin ehtiyacları ilə eyni qalır.

Reyting.az

Taxıl qıtlığı: dünya gözünü Avropa istehsalçılarına zilləyib

Fri, 11 Mar 2022 16:09:12 +0400

Dünyanın iki ən böyük taxıl ixracatçısı olan Rusiya və Ukrayna arasındakı müharibə qiymətləri rekord səviyyəyə çatdırıb və ilin sonunda Avropa, Asiya, Yaxın Şərq və Afrikadakı idxalçı ölkələrdə potensial qıtlıq qorxusunu artırıb.

Reyting.az xəbər verir ki, bunu “BNE Intellinews” saytı yazıb.

Təhlildə qeyd olunur:

Birlikdə Rusiya və Ukrayna qlobal buğda ticarətinin dörddə birindən çoxunu və qarğıdalının təxminən beşdə birini təşkil edir. Taxıl alıcıları çatışmazlığın bir hissəsini doldurmaq üçün Qazaxıstan, Polşa və Rumıniya kimi ikinci dərəcəli istehsalçılara, eləcə də Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropadan kiçik təchizatçılara müraciət edirlər, lakin bu, itkini kompensasiya etmək üçün kifayət deyil.

Ukraynadakı müharibə artıq onun Qara dəniz və Azov dənizi limanlarının gəmiçilik üçün bağlanması ilə nəticələnib. Xerson işğaldan qısa müddət sonra rus qoşunları tərəfindən ələ keçirilib, mühasirəyə alınmış Mariupol inkişaf etməkdə olan humanitar fəlakətin yeridir və Odessa Rusiyanın növbəti hədəfinə çevrilə bilər.

Ukraynanın böyük hissəsi bir neçə cəbhədə hücuma məruz qaldığı və milyonlarla insanın Rusiyanın işğalından qaçdığı bir vaxtda ölkənin əksər hissəsində yaz əkini davam etdirilməyəcək.

Rusiyanın bu il taxıl tədarük etmək qabiliyyəti və istəyi də sual altındadır. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Moskvanın Qərbə qarşı sanksiyalarla cavab zərbəsi endirəcəyini açıqlayıb. Təfərrüatlar hələ açıqlanmayıb, lakin Putin 2022-ci ilin sonuna qədər Rusiya mallarının ixracını qadağan etməyi planlaşdırır.

Putinin 8 mart tarixli fərmanı 2022-ci il dekabrın 31-dək “xüsusi iqtisadi tədbirlərə” icazə verir (O cümlədən Rusiya hökuməti tərəfindən müəyyən ediləcək ölkələrə mal və ya malların idxalı və ixracına məhdudiyyətlər).

İqtisadiyyat Nazirliyi martın 10-da Qərb ölkələrinə qarşı sanksiyalardan əlavə, Rusiyanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) buğda, çovdar, arpa və qarğıdalı ixracını avqustun sonuna qədər dayandırmağı planlaşdırdığını bildirib. Bununla Rusiya daxili təklifi effektiv şəkildə artıracaq və qiymətlərdə artımın qarşısını alacaq.

Bəzi rus ixracatçıları hələ də mövcud müqavilələri yerinə yetirirlər; buna baxmayaraq, Rusiya gəmiçiliyi müharibə nəticəsində pozulur. Putinin sanksiya planlarının təfərrüatları hələ məlum olmadığından, ticarətçilər təmaslarını yerinə yetirə biləcəklərinə əmin olmadıqları üçün Rusiya taxılından yayınırlar.

Buğdanın qiyməti artıq 2011-ci ildə “Ərəb baharı” etirazlarına səbəb olan səviyyələri üstələyib. Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın bir çox ölkəsi, o cümlədən Misir, Liviya, Yəmən və Livan da daxil olmaqla, Ukrayna taxılından ciddi şəkildə asılıdır. Onlar indi Cənub-Şərqi Avropanın Albaniya və Şimali Makedoniya kimi buğda idxal edən ölkələri kimi alternativ mənbələr axtarırlar. Misirin təchizat və daxili ticarət nazirinin müavini İbrahim Aşmavi martın 7-də “Reuters” agentliyinə bildirib ki, ölkəsi bu il Aİ ölkələrindən buğda idxal etməyi nəzərdən keçirir və ABŞ, Qazaxıstan və Rumıniya kimi ixracatçıları “xarici saymayacaq”.

Müharibə və bunun nəticəsində qlobal taxıl bazarlarının pozulması xüsusilə pis bir vaxta təsadüf edir, çünki keçən il Aralıq dənizi regionunda baş verən quraqlıqdan sonra Çinin kənd təsərrüfatı naziri qış buğdasının zəif məhsulu barədə xəbərdarlıq edib.

Hava ilə bağlı məsələlərə əlavə olaraq, 2021-ci ilin ortalarından neft, gübrə və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərinin artması, qlobal iqtisadiyyatın tac böhranından çıxması nəticəsində artıq Rusiya işğalından əvvəl taxılın qiymətləri yüksəlmişdi. Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının Ərzaq Qiymətləri İndeksi fevral ayında rekord həddə çatıb. Qiymətlərin gündəlik dəyişməsi ilə buğda və digər taxılların yüksək qiymətlərinin fermerlər üçün daha yüksək giriş qiymətlərini nə dərəcədə kompensasiya edəcəyi hələ də bəlli deyil.

Polşa üçün çətin il…

Polşa 2021-ci ildə Rusiya və Ukraynadan sonra Avropanın ən böyük istehsalçısı olub. Ukraynadakı müharibənin yaratdığı enerji turbo qiymətləri olmadan belə, Polşada taxıl məhsulu baxımından çətin bir il olacaq. Rusiyanın hücumu bazarları sarsıtmazdan əvvəl Polşada taxıl məhsulu ilə bağlı proqnozlar elektrik enerjisi, nəqliyyat və hər şeydən əvvəl gübrələrin bahalaşması ilə bağlı azalırdı.

Keçən il Polşanın taxıl yığımı uzunmüddətli tendensiyaya uyğun olub və cəmi 3 faiz azalaraq 34,44 milyon tona düşüb və bu, tarixdə ikinci ən yaxşı nəticə olub. Məhsulun ən böyük hissəsi - yumşaq buğda ötən il 12,12 milyon ton və ya ümumi istehsalın 35,2 faizini təşkil edib.

Polşanın 2022-ci ildə məhsulu ilə bağlı dəqiq proqnozlar yoxdur, lakin müharibədən əvvəl bazar vəziyyəti kifayət qədər dəyişkən idi və indi daha da dəyişkən olur.

“Bəzi mühüm istehsal sahələrində 2022-ci ilin məhsulu, gübrədən istifadənin azalması ilə potensiala nisbətən tükənəcək. Bu, onların məhdud olması və dənli bitkilərin qiymətləri ilə gübrələrin qiymətləri arasında əlaqənin tarixən aşağı səviyyədə olması, onlardan istifadənin rentabelliyini aşağı salması ilə əlaqədar olacaqdır. Bundan əlavə, dekabrın ikinci yarısında Rusiya tərəfindən tədarükün azalması səbəbindən qaz qiymətlərinin artması gübrə qiymətlərinin daha da artmasına səbəb ola bilər”, - Polşa bankı PKO BP dekabrda bildirb.

Polşanın taxıl ixracı keçən il 8,58 milyon ton olub ki, bu da 2020-ci illə müqayisədə 6,3 faiz azdır. Bununla belə, avro və ABŞ dolları zlotiyə qarşı dəyər qazandıqca, ixracın dəyəri 12 faiz artaraq 1,93 milyard PLN (400 milyon avro) olub. 2020-ci ilin iyulundan 2021-ci ilin aprelinə qədər (Polşanın dövlət kənd təsərrüfatı məlumat mərkəzi KOWR-dan əldə edilən ən son məlumatlar) Polşa əsasən Almaniyaya taxıl ixrac edib - ümumi ixracın 42 faizi - Səudiyyə Ərəbistanı və Əlcəzair müvafiq olaraq təxminən 13 faiz və 11 faiz təşkil edib. İspaniya və Hollandiya hər biri 7 faiz, Mərakeş 4 faiz, Cənubi Afrika 3 faiz və Türkiyə 2 faiz idi.

Bəzi analitiklər deyirlər ki, müharibə nəticəsində Ukrayna və Rusiyadan ixracın pozulması Yaxın Şərq və Şimali Afrika bazarlarını Polşa istehsalçılarına aça bilər.

Polşa Baş nazirinin müavini və kənd təsərrüfatı naziri Henrik Kovalçuk martın 8-də deyib ki, müharibə dünyada və Polşada taxılın qiymətlərinin artmasına böyük təsir göstərəcək.

Nazir, həmçinin bildirib ki, bu, “açıq şəkildə digər kənd-ərzaq məhsullarının qiymətlərinin artmasına gətirib çıxaracaq”, -lakin əmin edib ki, Polşanın ərzaq təhlükəsizliyinə gəldikdə, “təhlükəsiz”dir. “Polşa böyük ərzaq ixracatçısıdır və bu, təkcə ölkə əhalisini deyil, həm də Ukraynadan olan qaçqınları qidalandırmaq üçün kifayətdir”, - Kovalçik deyib.

Litvada gübrə çatışmazlığı var

Əkin mövsümünün arxada qalması ilə Litvada ehtiyac duyduğu gübrələrin təxminən beşdə biri çatışmır. Ukraynanın taxıl ixracına qadağa qoyulması ilə bağlı xəbərlər vəziyyəti daha da gərginləşdirir, bir çox litvalı fermerlər çörəyin həddindən artıq baha olacağını proqnozlaşdırırlar.

“Taxılın qiymət artımının ilk dalğası ötən ilin payızında olub. Təxminən 30-50 faiz səviyyəsində idi və COVID pandemiyasının nəticəsi olan taxıl tədarükünün pozulması ilə əlaqədar idi. Biz dibini gözləyirdik, lakin Ukrayna müharibəsi hər şeyi kökündən dəyişdirdi. Ukrayna və Rusiya ən böyük taxıl ixracatçıları olduğundan, müharibə bazara birbaşa təsir deməkdir. Taxıl birjalarında gündəlik dalğalanmalar ağlasığmazdır - 5-15 faiz, yəni bir ton buğdanın qiyməti gündəlik 70 avroya qalxa bilər. Bu arada köhnə məhsul da bahalaşır”, - Litvanın taxıl bazarının əsas oyunçusu olan “Agrokoncerno grudai” şirkətinin rəhbəri Karolis Simas bildirib.

Yerli fermerlər də Rusiyanın gübrə ixracına qoyulan qadağaya hazırlaşırlar. Simas deyir ki, Litva Kanada, Çili və Mərakeş kimi uzaqlardan gübrə idxal etməli olacaq.

Xatırladaq ki, Litva hökuməti kalium əsaslı əsas gübrə ixracatçısı və avtoritar Belarus hökumətinin iri pul inəyi “Belaruskali” ilə müqaviləni kəsib.

“Bir çox fermerlər bundan sonra nə edəcəyini bilmirlər. Çoxları gözləmə oyunu oynayır, yəni qiymətlər qalxacaq”, - deyə Simas bildirib. İcraçı əlavə edib ki, hələlik Litvada keçənilki məhsuldan təxminən 1,5 milyon ton taxıl var ki, bu da bir ilə qədər davam edə bilər.

Quraqlıq

Polşadan sonra Qazaxıstan 2021-ci ildə regionun dördüncü ən böyük taxıl ixracatçısı olub, bu il Mərkəzi Asiya üzrə dağıdıcı quraqlıq ilə yadda qalıb və Qazaxıstanda məhsul illik 18 faiz azalaraq cəmi 17 milyon tona düşüb ki, bu da son on ildə ən aşağı göstəricidir.

Ölkə əvvəlcə 2021-2022-ci illər mövsümündə tədarükünü yüksək ehtiyatlar və Rusiyadan taxıl idxalı hesabına dəstəkləyəcəyini gözləyirdi. Amma Rusiyaya qarşı sanksiyaların bu planlara necə təsir edəcəyi bəlli deyil. Bundan əlavə, məhsul çatışmazlığına və minlərlə mal-qaranın ölümünə səbəb olan 2021-ci il quraqlığından sonra Orta Asiyanın 2022-ci ildə də oxşar quraqlıqla üzləşəcəyi gözlənilir.

Qazaxıstan 2021-ci il iyulun 1-də başlayan bu marketinq ili üçün 7,3 milyon ton taxıl tədarükünü planlaşdırır ki, bu da əvvəlki marketinq ilində satılan 6,5 milyon tondan çox, lakin Mərkəzi Asiya ölkəsinin gələn ildə ixrac etməyi planlaşdırdığı 9 milyon tondan azdır, - “İnterfax” xəbər agentliyi fevralın 17-də kənd təsərrüfatı nazirliyinin rəqəmlərinə istinadla məlumat yayıb.

İşğaldan sonra Qazaxıstan Rusiyaya bağlı marşrutlardan yan keçmək üçün Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TCITR) vasitəsilə taxıl ixracını artırmağa başladı. Türkiyəyə taxıl satışı Qazaxıstanın TCITR vasitəsilə əldə edəcəyi ən yaxın gəlir kimi qiymətləndirilir. Qazaxıstan Ukrayna müharibəsi başlayandan taxıl qiymətlərinin kəskin bahalaşmasından faydalanmağa hazırlaşır.

Rumıniyada rekord məhsul yığılıb

Qazaxıstandan fərqli olaraq, Rumıniyanın 2021-ci ildə buğda məhsulu 2020-ci ildəki quraqlıqdan sonra hasilatı bərpa edib, 14 ilin ən yüksək səviyyəsinə çataraq 11,3 milyon tona çatıb. Hətta müharibədən əvvəl Rumıniya Rusiyanın taxıla ixrac vergisi tətbiq etmək qərarından faydalanıb. Bu, Rumıniyaya adətən böyük miqdarda Rusiya taxılını idxal edən Misir kimi ölkələrdə bazar payı əldə etməyə imkan verib.

Mövcud böhrana baxmayaraq, Rumıniya hökuməti taxıl ixracını qadağan etməmək qərarına gəlib. Martın 9-da çörəkçilər və taxıl tacirləri ilə görüşdükdən sonra kənd təsərrüfatı naziri Adrian Çesnoyu belə qənaətə gəlib ki, bazarda qıtlıq gözləmək üçün heç bir səbəb yoxdur, baxmayaraq ki, monitorinq davam edəcək.

Çesnoyu qeyd edib ki, Rumıniya bir ildə 11 milyon tondan çox buğda istehsal edə bilər, daxili istehlak isə təxminən 4,3 milyon tondur. Fermerlərin nümayəndələri deyirlər ki, martın birinci yarısında yağan yağıntılar 2022-ci ilin normal kənd təsərrüfatı ili olacağından xəbər verir.

İxrac qadağaları, yanacaq çatışmazlığı…

Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropadakı kiçik ixracatçıların bəziləri taxıl ixracını qadağan edərək və ya məhdudlaşdıraraq fərqli yanaşma nümayiş etdirdilər.

Macarıstanın Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi martın 6-da taxıl ixracına nəzarət elan edib. İxrac üçün nəzərdə tutulan buğda, çovdar, arpa, yulaf, qarğıdalı, soya və günəbaxan Milli Qida Zəncirinin Təhlükəsizliyi Təşkilatında qeydiyyata alınmalı və hökumətin prioritet hüququ olmalıdır. Kənd təsərrüfatı naziri İstvan Naqi bu qərarın taxıl və xammal qiymətlərinin kəskin yüksəlməsindən sonra verildiyini söyləyib; Rusiyanın Ukraynanı işğalından sonra Macarıstan taxılına tələbat artıb.

Qərar taxıl idxalının təxminən yarısını Macarıstandan əldə edən qonşu Sloveniyada çaşqınlıq yaradıb. Sloveniyanın kənd təsərrüfatı naziri Yoze Podqorsek martın 8-də Macarıstanın taxıl ixracına qoyduğu qadağanın qida sektorunda tədarük zəncirinin pozulmasına səbəb olacağı ilə bağlı narahatlığını ifadə edib.

Serbiya prezidenti Aleksandar Vuçic martın 10-dan etibarən neft, buğda, qarğıdalı və unun ixracına qadağa qoyulduğunu açıqlayıb. Buğda və qarğıdalı ilə bağlı vəziyyətdən də danışan Vuçiç bildirib ki, Serbiyanın özünə və bölgəyə kifayət qədər ehtiyatı olacaq.

Statistika idarəsinin məlumatlarına görə, 2021-ci ilin yayında tərəvəz və digər bitkilərin istehsalına təsir edən quraqlığa baxmayaraq, Serbiya güclü buğda məhsulu əldə edib və məhsul 23,1 faiz artaraq 3,538 milyon tona çatıb.

Serbiya artıq Açıq Balkanın qurucusu Şimali Makedoniyaya taxıl göndərməyi öhdəsinə götürüb. Vuçiç bildirib ki, Serbiya qonşusuna 50 min ton buğda və 25 min ton qarğıdalı tədarük edəcək. Bu yaxınlarda Rusiya buğdasının son göndərişini alan Albaniya da qıtlıq qorxusu fonunda Serbiya taxılını təmin etmək niyyətindədir.

Bolqarıstan ixraca rəsmi qadağa elan etməyib, lakin Milli Taxıl İstehsalçıları Assosiasiyası (NAZ) Bolqarıstanın ixracı azaltmaq üçün inzibati yoxlamaların sayını artıraraq taxıl gəmilərinin yüklənməsini yavaşlatdığını söyləyib. Assosiasiya yükün qeyri-rəsmi və Aİ qanunvericiliyinə zidd olaraq limanlarda bloklandığını iddia edir.

Martın 9-da maliyyə naziri Assen Vassilev Ukraynadan idxalın çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün buğda, qarğıdalı və günəbaxan toxumlarına 1,1 milyard leva (511,3 milyon avro) xərcləyəcəyini dedikdə hökumət öz mövqeyini açıqlayıb. Sofiya həmçinin ixraca mane olması ilə bağlı iddiaları araşdırmaq niyyətindədir.

Bölgədəki digər ştatlar məhdudiyyətlər elan etməyiblər, lakin rəsmilər qiymətləri narahatlıqla izləyirlər. Məsələn, Çexiya hər il təxminən 8 milyon ton taxıl istehsal edir ki, bunun da 5 milyon tonu daxili istehlakdır. Beləliklə, mövcud məlumatlara görə, Çexiya taxıl çatışmazlığı ilə təhdid edilməməlidir. Lakin bu, yəqin ki, ölkəni ərzaq qiymətlərinin artımından qoruya bilməyəcək. Denik.cz-nin yazdığına görə, aqrar analitik Petr Havel deyib ki, istehsalın azaldılması qlobal qiymətlərə təsir göstərəcək və qiymətlər yüksələcək, bu da dolayı yolla Çexiyada qiymətlərə təsir edəcək.

Taxılın bahalaşması xüsusilə ötən ilin sonunda enerjinin bahalaşması səbəbindən dəyəri xeyli artmış çörəkbişirənləri narahat edir. Çörəkçilər və Şirniyyatçılar Assosiasiyasının icraçı direktoru Bohumil Hlavatı deyib: "Çörək olmayacağından qorxmuruq, amma daha baha olacaq".

İri fermerləri təmsil edən Çexiya Aqrar Palatası hökumətin gələcəkdə kənd təsərrüfatı sənayesinə, xüsusilə də planlaşdırılan orqanik layihələrə və bitki mühafizə vasitələrinin istifadəsinə qoyulan məhdudiyyətlərə münasibətini dəyişməsini istəyir. “Bütün bunlar istehsalın azalmasına gətirib çıxaracaq ki, Avropa indi onu ödəyə bilməz”, - deyə direktor Yan Dolezal əlavə edib.

Reyting.az

Böyük güclər Ukrayna səmasını niyə qapatmaq istəmir?

Fri, 11 Mar 2022 14:33:01 +0400

Artıq ikinci həftəsi başa çatan Rusiya-Ukrayna müharibəsindən ən çox əziyyət çəkən mülki əhalidir. Ukrayna hakimiyyəti beynəlxalq ictimaiyyətə çağırış edərək, ölkənin hava məkanının uçuş qadağan zonası elan olunmasını tələb edir. Amma ABŞ və NATO başda olmaqla, bu tələbi yerinə yetirməkdən imtina edirlər. Bəs, Ukrayna hava məkanının bağlanması nə deməkdir, ümumiyyətlə, “Uçuş qadağan zonası” hansı anlama gəlir?

Reyting.az xəbər verir ki, uçuşa qapalı bölgə - bir ölkənin hava məkanını bağlamaq və uçuşun qadağan olunması deməkdir.

Münaqişə dövrlərində, daxili təhlükəsizliyin təhdid altında olduğu bəzi hallarda və mülki əhalinin müdafiəsini tələb edən şəraitdə hava məkanı müvəqqəti təhlükəsizlik məqsədi ilə uçuşlara bağlanır.

Bəs, hava məkanı uçuşlar üçün bağlı olanda bu qadağaya kim nəzarət edir? “Uçuşa qadağan zonası” elanı ilə bölgəyə nəzarət edəcək ölkələr hava hücumlarının və ya kəşfiyyat fəaliyyətlərinin qarşısını alırlar. Lakin avadanlıq, material və kadr çatışmazlığı səbəbindən uçuşa qadağan zonasının davamlılığını təmin etmək çox çətindir.

NATO rəsmiləri deyirlər ki, qadağa qərarı ilə onlara yüzlərlə təyyarə lazım olacaq və ən əsası, 30 dövlətin iştirak etdiyi alyansın koordinasiyası düzgün idarə edilməlidir. Bu nöqtədən sonra işlər mürəkkəbləşir. Eyni zamanda Ukrayna hava məkanı NATO tərəfindən uçuşlar üçün bağlanarsa, koalisiyanın hava qüvvələri patrul uçuşları həyata keçirməlidir. Əgər Rusiya Hərbi Hava Qüvvələri qadağaya məhəl qoymayıb Ukrayna hava məkanına daxil olarsa, NATO təyyarələri tərəfindən atəşlə geri qaytarılmalı və ya vurulmalıdır. Bundan əlavə, qərardan sonra ölkədə “MİM-104 Patriot” raketdən müdafiə sistemi quraşdırılmalıdır. Bütün bunlar isə NATO-ya üzv ölkələrin Rusiya ilə üz-üzə gəlməsinə səbəb ola bilər.

NATO niyə uçuşa qadağaya qarşıdır?

NATO rəsmiləri Rusiya qüvvələri ilə üz-üzə gəlib onlara atəş açsalar, münaqişənin gedişatının dəyişəcəyindən narahatdırlar. İşğaldan bir neçə ay əvvəl Rusiya açıq şəkildə öz qoşunlarını Ukrayna ətrafında yerləşdirəndə belə, ABŞ prezidenti Bayden və NATO rəsmiləri Ukraynanı müdafiə etmək üçün Rusiya ilə qarşı-qarşıya gəlməyəcəklərini bildiriblər. Ağ Evin mətbuat katibi Cen Psaki Rusiyanın başlatdığı hərbi əməliyyatdan sonra verdiyi açıqlamada “Bu qərar Rusiya təyyarələrinə hücum edə biləcəyimiz anlamına gələcək. Bu, şübhəsiz ki, böhranı eskalasiya etmək qərarı olacaq. Bu, həm də bizi Rusiya ilə hərbi münaqişəyə soxacaq”, - deyib.

Beynəlxalq ictimaiyyətin Ukraynanın yanında olması və Rusiyaya qarşı sanksiyalardan sonra bütün Qərb güclərini hədəfə alan Rusiya prezidenti Putin onlara müdaxilə edən hər kəsə sərt reaksiya veriləcəyini bildirib.

Rusiyanın hədə-qorxularına baxmayaraq, ABŞ aylardır ki, Ukraynanın müdafiə xətlərini gücləndirmək üçün əhəmiyyətli silah yardımı edir. Hətta iş o yerə çatıb ki, bir çox hərbi texnika, o cümlədən yer-hava tipli “Stinger” raketləri, tank əleyhinə “Javelin” raketləri və təkmil radar sistemləri sayəsində Ukrayna ordusunun atəş gücü artırılıb. Üstəlik, Ukraynanı “kəşfiyyat axını” ilə təmin edirlər.

İndiyə qədər uçuşa qadağan zonası olub?

Uçuş qadağan zonası anlayışı ilk dəfə 1990-cı illərin əvvəllərində ortaya çıxıb. ABŞ Yaxın Şərqdə və Balkanlarda başlayan münaqişələrdə mülki əhalini qorumaq üçün uçuş qadağan zonası elan edib. 1991-ci ildə Birinci Körfəz Müharibəsindən sonra ABŞ Səddam Hüseynin itaətsiz hesab etdiyi şiə əhaliyə hücumların qarşısını almaq üçün İraqda uçuşa qadağan zonası ilə bağlı qərar verib. ABŞ, İngiltərə və Fransa hökumətləri BMT-nın 688 saylı qətnaməsinə istinad edərək, uçuşa qadağan zonası elan etdiklərini açıqlayıblar. Bununla belə, BMT-nin müvafiq qətnaməsində uçuşa qadağan zonalarından bəhs edilməyib. Ona görə də BMT-nin qərarı olmadan ilk Uçuşa qadağan zonası bəyannaməsi verilib.

Vaşinqton Yaxın Şərq Araşdırmaları İnstitutunun hazırladığı 2002-ci il hesabatında ABŞ-ın liderliyi ilə “Uçuşa qadağan zonası” qərarında koalisiya qüvvələri tərəfindən ən azı 300 min uçuş edildiyi açıqlanıb.

Strateji və Büdcə Qiymətləndirmələri Mərkəzi 2011-ci il hesabatında 1996-2001-ci illər arasında qüvvədə olan “Uçuşa qadağan zonası” qərarının 1 milyard dollardan baha başa gəldiyini bildirib.

1992-ci ilə qədər, keçmiş Yuqoslaviya ərazisində Balkanlarda vətəndaş müharibəsi zamanı, BMT Təhlükəsizlik Şurası Bosniya və Herseqovinanın hava məkanı üzərində “təsdiq olunmamış” hərbi uçuşları qadağan etdiyini, əsasən Bosniya-Serbiya qüvvələrinin hava hücumlarının qarşısını aldığını elan edib. Yuqoslaviyanın parçalanması ilə bu dəfə BMT sülhməramlılarının müdafiəsi üçün iki illik “Uçuşa qadağan zonası” elan olunub. 1994-cü ilə qədər uçuşa qadağan zonasına nəzarət edərkən ABŞ döyüş təyyarələri də dörd Serb təyyarəsini vurub.

2011-ci ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Liviyaya hərbi müdaxilənin bir hissəsi olaraq uçuşa qadağan zonası elan etdiyini açıqlayıb. Uçuşa qadağan zonası NATO Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən qorunub. O zaman Rusiya Qəddafinin tərəfini tutub və uçuşlara qadağa qoyulması qərarına qarşı çıxıb.

Digər variantlar

Avropanın ikinci böyük ölkəsi olan Ukraynada uçuşa qadağa zonası tətbiq etmək əvəzinə, “məhdud hava məkanı” yaratmaq variantları da nəzərdən keçirilir. ABŞ-ın bir sıra sabiq diplomat və təhlükəsizlik mütəxəssislərinin məktubunda təhlükəsiz uçuşlar üçün məhdud ərazidə və vaxtda “Məhdud uçuşa qadağan zonası”nın tətbiqi təklif olunur. Bundan əlavə, məktubda “Böyük itkilərin qarşısını almaq və daha çox insanın həyatını itirməsinə imkan verməmək üçün nə lazımdırsa, edilməlidir”,- ifadəsi işlədilib.

Ağ Evin mətbuat katibi C. Psaki bildirib ki, bu təklifləri nəzərdən keçirirlər, lakin Ukrayna üzərində daha geniş uçuşa qadağan zonası elan etmək eyni riskləri daşıyır.

Psaki deyib ki, “Uçuş qadağan zonası” qərarının icrası Rusiya təyyarələrinin vurulmasını tələb edir. “Bu, bizi Rusiya ilə müharibəyə apara biləcək bir hərəkət olardı. Amma biz bütün variantları bir-bir nəzərdən keçiririk”,- deyə Psaki əlavə edib.

Reyting.az

Kürdə su azalır: "Vəziyyət yaxın illərdə düzəlməyəcək"

Thu, 17 Feb 2022 15:45:10 +0400

Azərbaycan alimləri Kür çayının suyunun azalmasının səbəblərini araşdırıb.

AMEA akademik H. Əliyev adına Coğrafiya İnstitutundan Reyting.az-a bildirilib ki, bu məqsədlə institutun Landşaftşünaslıq və landşaft planlaşdırılması şöbəsinin əməkdaşları 4 gün müddətində ezamiyyətdə olublar.

Məqsəd Kür çayının aşağı axınında çay və ətraf ərazilərdəki təbii-antropogen ekosistemlərdə baş verən dinamiki dəyişmələri öyrənmək olub:

"Əraziyə səfər edən tədqiqatçılar çayın aşağı axınında baş verən suyun azalması prosesinin bilavasitə Kür çayı hövzəsində intensivləşən təbii və antropogen təsirlərlə bağlı olduğunu müəyyən ediblər.

Alimlər bildiriblər ki, iqlim dəyişmələri və Xəzər dənizinin səviyyə tərəddüdləri çay və çayətrafı ekositemlərə ciddi təsir göstərir. Hava temperaturunun ölkə ərazisində 0,8-130C artması və yağıntıların azalması suya olan tələbatı çoxaldıb ki, bu da Kür çayı hövzəsindəki çaylardan daha çox su götürülməsinə və onlarda suyun azalmasına, bəzən isə qurumasına gətirib çıxarıb. Dənizin səviyyəsinin 1978-ci ildən 1995-ci ilə kimi 2,5 m-dən çox qalxması dəniz sularının çayın aşağı axınında çay yatağına dolmasına səbəb olub. Bu zaman duzlu dəniz suyu ağır olduğundan çay yatağının dibi ilə yuxarıya doğru irəliləyib. Müşahidələr göstərir ki, çay yatağının indiki vəziyyəti 1,5 il əvvəlki dövrlə müqayisədə 2 dəfəyə qədər kiçilib. Yatağın quruyan hissələrində artıq davamlı yulğun-liğvər kolluqları əmələ gəlib.

Kür çayında suyun azalmasında başlıca faktorlardan biri də çay hövzəsində aparılan düşünülməmiş, elmi cəhətdən əsaslandırılmamış, ekoloji cəhətdən tədqiq edilməmiş antropogen təsirlərdir. Bunlara aşağıdakılar aiddir:

1. Lazımsız ərazilərdə yeni suvarılan torpaqların istifadəyə verilməsi ilə köhnə suvarılan sahələrin susuz qalması;

2. Kür çayının deltasında balıq yetişdirmək üçün geniş imkanların olmasına baxmayaraq Kür-Araz ovalığının daxili hissələrində suvarılan əkinaltı və otlaq sahələrdə süni balıq gölməçələrinin yaradılması;

3. Kürün qolları üzərində kütləvi şəkildə su anbarlarının tikilməsi ilə çayın aşağı axınında suyun azalması;

4. Qum-çınqıl karxanalarında çay yatağına müdaxilə ilə asılı gətirmələrin təbii dinamiki vəziyyətinin pozulması;

5. Antropogen təsirlərlə Kür hövzəsi çaylarında dib eroziyasının artması nəticəsində çay yatağında hidrogeomorfoloji şəraitin kəskin dəyişməsi;

6. Çay suyundan özbaşına su götürülmələri və s.

Bütün bu səbəblər yaxın illərdə vəziyyətin düzələcəyini vəd etmir. 2022-ci ilin isti dövründə yarana biləcək su çatışmazlığına qarşı indidən ciddi tədbirlər görülməlidir. Əks təqdirdə Kür ətrafının sakinləri içməli su qıtlığından yenə də əziyyət çəkəcəklər".

Türkiyə universitetlərinə qəbul qaydaları dəyişir: kimlər qazanacaq və itirəcək?

Tue, 30 Nov 2021 15:26:10 +0400

Türkiyə azərbaycanlı gənclərin təhsil almaq üçün ən çox üz tutduğu ölkələr sırasında birinci yerdədir.

Rəsmi statistikaya görə, hazırda Türkiyədə oxuyan azərbaycanlı tələbələrin sayı 21600 nəfərdir.

2010-cu ilə kimi Türkiyə universitetlərində təhsil almaq üçün imtahanlarda müvafiq bal toplamaq lazım idi.
Sonradan xarici ölkələrdən gələn tələbələrin sayını artırmaq məqsədilə attestatla təhsil almaq imkanı yaradılıb.

Yabancı Öğrenci Sınavı (YÖS) imtahanları universitetlər tərəfindən həyata keçilməyə başlanıb.

Təhsil ekspertlərinin fikrincə, azərbaycanlı tələbələrin böyük əksəriyyəti imtahan vermədən Türkiyənin ali təhsil müəssisələrinə attestat vasitəsilə qəbul olanlardır.

Türkiyənin Yüksek Öğretim Kurulunun (YÖK) yeni qərarına əsasən, 2022-ci ildən Tibb, Əczaçılıq, Stomotologiya, Hüquq, Müəllimlik və Mühəndislik fakültələrinə qəbul mərkəzləşdirilmiş qaydada aparılacaq.

YÖS imtahanını mərkəzləşdirilmiş şəkildə Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) təşkil edəcək və həmin imtahan artıq Merkezi Yabancı Öğrenci Sınavı (MYÖS) adlandırılacaq.

2022-2023-cü tədris ilindən etibarən ÖSYM tərəfindən təşkil olunan MYÖS imtahanının bir çox ölkədə, həmçinin Azərbaycanda tətbiq edilməsi planlaşdırılır.

İmtahanın hansı tarixlərdə və ildə neçə dəfə təşkil olunacağına dair rəsmi məlumatlar yoxdur.

Digər ali təhsil proqramlarına qəbul olunmaq üçün yenə də attestat, Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM), SAT və sair nəticələrlə aparılacaq.

“Qalata” Təhsil Mərkəzinin rəhbəri Mürsəl Əliyev Meydan TV-yə deyib ki, bu qərar gözlənilən idi.

O əlavə edib ki, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədə verilən imtahanlarda saxtakarlıq halları çox olurdu:

“Türkiyənin dövlət universitetlərinə qəbul üçün SAT (Türkiyədəki universitetlərdə təhsil almaq istəyən xarici tələbələrin, eyni zamanda, ABŞ universitetlərində bakalavr təhsili almaq istəyən tələbələrin verdiyi imtahandır-red.) və YÖS (YÖS – Yabancı Öğrenci Sınavı – Xarici Tələbə İmtahanının qısaldılmış adıdır. Türkiyədə bakalavr təhsili almaq istəyən tələbələr üçün nəzərdə tutulan imtahandır-red.) imtahanları vardı. Qəbul imtahanlarında yüksək bal 1600 olurdu. 1550-1580 balla universitetlərə daxil olan tələbələr vardı. Hansılar ki sonradan universitetdə oxuya bilmirdilər. Saxta ballarla bağlı məsələlər ortaya çıxandan sonra tələbələrin qəbulu ləğv olunurdu. Qərarı müsbət hesab etmək olar. Haqsızlığın qarşısı alınacaq. Digər tərəfdən isə SAT imtahanına hazırlaşan tələbələr üçün çətin vəziyyət yaratdı. Onlar artıq hazırlaşmışdılar, dekabrda imtahana girəcəkdilər”.

Təhsil Mərkəzinin rəhbəri deyir ki, yeni qərarda suallar yaradan məqamlar, boşluqlar var: “Universitetlərin tələbələri hansı şərtlərlə qəbul edəcəyi bəlli deyil. Türkiyədəki universitetlərin özləri də bilmirlər ki, prosedur necə olacaq. Ola bilsin ki, sonradan bu qərara müəyyən əlavələr edilsin”.

“Attestatla qəbul yenə də öz qüvvəsində qalır. Hətta qərarın özündə də yazılıb ki, universitetlər digər ixtisaslara həm attestatla, həm də digər ballarla qəbul aparacaqlar”, – deyə o bildirib.

“Bilik” Tədris Mərkəzinin rəhbəri Rövşən Əbülhəsənov isə Meydan TV-yə deyib ki, Azərbaycanda YÖS imtahanlarının keçirilməsi zamanı sui-istifadə hallarına rast gəlinməsi ilə bağlı dedi-qodular vardı:

“MYÖS imtahanı zamanı bu kimi halların qarşısı alınacaq”.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov hesab edir ki, bu qərar Azərbaycanda YÖS xidməti göstərən şirkətlərə daha çox gəlir əldə etməyə imkan verəcək/meydantv.

Pandemiyanın daha bir fəsadı - Alimlər həyəcan təbili çalır

Thu, 11 Nov 2021 16:47:11 +0400

2021-ci il avqustun sonunadək COVİD-19 pandemiyası ilə bağlı dünyada səkkiz milyon tondan artıq plastik tullantı əmələ gəlib.

“Proceedings of the National Academy of Sciences” jurnalı Çin və Amerika tədqiqatçılarının pandemiyanın vurduğu ekoloji ziyanla bağlı məqaləsini dərc edib. Birgə araşdırmanın nəticələrinə əsasən, plastik qabların 25 milyondan çoxu artıq okeanlarda toplanıb.

Kaliforniya və Nankin universitetlərinin alimləri tullantıların həcmini hesablamaqdan ötrü 193 ölkənin su hövzəsində pandemiya nəticəsində əmələ gələn plastik zibilin (maskalar, test dəstləri, xəstəxanaların qab tullantıları) yayılma modelindən istifadə ediblər. Yəni, onun günəş şüalarının və planktonun təsiri altında parçalanaraq okeanların səthi ilə hərəkət etməsini və suyun dibinə çökməsini izləyiblər.

Tədqiqatın gedişində aydın olub ki, COVID-19 pandemiyası planetdə əlavə olaraq 8,6 milyon ton plastik tullantıların əmələ gəlməsinə səbəb olub. Həmin tullantıların 87,4 faizi məhz xəstəxanaların payına düşür. Bu həcmin 7,6 faizi birdəfəlik maskaların, 0,3 faizi testlərin payına düşür. Okeanlarda toplanan plastik zibilin 25,9 min tonunu çaylar axıdır ki, bunun da 73 faizi Asiya çaylarından daxil olur. Üç ən böyük çirkləndirmə mənbəyi - Şatt-əl-Ərəb, Hind və Yantzı çaylarıdır, altıncı sırada Amur çayı gəlir. Okean çirklənməsinin cəmi 11 faizi Avropa çaylarının payına düşür.

Çin və Amerika tədqiqatçılarının qənaətinə görə, hazırda okeanlarda qərar tutmuş plastik zibil üç-beş ildən sonra ya çimərliklərdə peyda olacaq, ya da okeanın dibinə çökəcək. Eyni zamanda, zibilin bir hissəsi hələ uzun müddət okeanların hövzələrində qalacaq. Bu fakt tədqiqatçıları xüsusi olaraq narahat edir, çünki, 2025-ci ildə həmin Şimal buzlu okeanda plastik yığınından yeni qütb dairəsi əmələ gələ bilər.

Plastikdan dizel yanacağı da alınır

Sintetik polimer materialından hazırlanan plastmas qabların istifadə sahələrini sadalamaqla qurtarmaz. Onlardan ən müxtəlif məhsulların - elektrik cihazlarının, mebelin, uşaq oyuncaqlarının, tibbi avadanlığın qablaşdırılmasında istifadə olunur. Fəqət bu materialların böyük qisminin istehsal prosesini ekoloji cəhətdən zərərsiz saymaq çox çətindir. Bu məhsullar, bir qayda olaraq, neftdən, kömürdən və təbii qazdan alınan polimerlərdən hazırlanır. Plastikin xarab olması, çürüməsi isə neçə yüz illər davam edə bilər. Deməli, onları təkrar emala göndərmək lazımdır. Alimlərin qənaətinə görə, ümumiyyətlə, plastik qabların yenidən emalı elə də çətin proses deyil. Sadəcə, məhsulu xırdalamaq, əritmək, sonra da ondan yeni məhsullar, o cümlədən, dizel yanacağı almaq mümkündür.

Reyting.az

Ermənilərin törətdiyi ekoloji fəlakət beynəlxalq səviyyədə müzakirəyə çıxarılıb

Thu, 11 Nov 2021 13:51:33 +0400

Amaniyadakı Beynəlxalq Analitik Mərkəzin əməkdaşı Pablo Hoffe Çili mətbuatında ermənilərin iç üzünü açıb göstərən xüsusi araşdırma-məqalə ilə çıxış edib.

Cənubi Qafqazın hər zaman Avropanın və dünyanın diqqət mərkəzində olduğunu bildirən məqalə müəllifi yazır ki, Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan respublikaları tarixən Şərqlə Qərb arasında mədəni körpü rolunu oynamaqla yanaşı, çağdaş dövrümüzdə həm də, transmilli layihələrin, ilk növbədə, enerji daşıyıcılarının tranzitinin gerçəkləşdirildiyi strateji məkan, Asiya və Avropanın hərtərəfli əməkdaşlığını təmin edən bölgədir. Bu da qaçılmaz reallıqdır ki, Zaqafqaziya böyük güclərin geosiyasi maraqlarının toqquşduğu, bu səbəbdən lokal münaqişələrin yarandığı planetin qaynar nöqtələrindən biridir. Bütün bu amillərin sonucu kimi bölgədə iqtisadi, siyasi və sosial proseslər transformasiyaya uğrayır, bu isə cəmiyyətə, ətraf mühitə öz təsirini göstərir, prosesin görünən və görünməyən fəsadları isə bütövlükdə reqionun özünəməxsus simasına korrektələr edir.

Ekspert Hoffe otuz il əvvələ tarixi ekskurs edir: 1991-ci ildə SSRİ dağılandan sonra Cənubi Qafqaz hərbi münaqişələr ocağına çevrildi. Hələ Sovetlər birliyi dönəmində körükləndirilmiş Ermənistan-Azərbaycan-Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, qonşuların 1988-1994-ci illərdə bu ölkəyə hərbi təcavüzü nəticəsində Dağlıq Qarabağın, onun ətrafındakı yeddi rayonun işğalı və bu işğalın otuz ilə yaxın davam etməsi, sözsüz ki, ətraf mühitə öz mənfi təsirini göstərmişdir. Uzun müddət ATƏT-in Minsk qrupunun vasitəçiyi ilə aparılan dinc danışıqlara, diplomatik səylərə baxmayaraq Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması ilə bağlı heç bir nəticə əldə edilmədi. Nəhayət, 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən hərbi əməliyyatlar Azərbaycan Ordusunun qələbəsi ilə yekunlaşdı, işğaldakı ərazilər düşməndən azad edildi.

Müəllif yazır ki, məhz Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad edəndən sonra ermənilərin Qarabağda törətdiyi ekoloji cinayətlər, bugünədək gizlin qalmış məsələlər üzə çıxdı. Otuz il ərzində qəsbkarların, ilk növbədə, ətraf mühitə çox böyük zərər vurduğu müəyyənləşdi. Kənardan zəruri nəzarət olmadığına görə, yeraltı sular, su mənbələri, təbii axarlar, o cümlədən, Araz çayının qolu Oxçuçay ciddi çirklənməyə məruz qalıb. Onu da qeyd edək ki, Araz çayı Türkiyə, Ermənistan, İran və Azərbaycan ərzisindən keçərək Xəzər dənizinə tökülür. Əslində Oxçuçayın çirklənməsi bölgə üçün ekoloji fəlakətdir. İndi Azərbaycanın ətraf mühitin mühafizəsi qurumları ekoloji fəlakətin miqyasını hesablayır. Oxuçayın zərərli tullantılarla çirkləndirilməsi Xəzəryanı ölkələrin, o cümlədən, İran İslam Respublikasının ekoloji mühitinə də öz mənfi təsirini göstərəcəkdir.

Məqalə müəllifi bölgənin üzləşdiyi ekoloji fəlakətlə bağlı həyəcan təbili çalır:

- Azərbaycan hökumətinin və ictimaiyyətin müvafiq beynəlxalq qurumlara müraciəti əsasında bu məsələlər ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. Artıq bu problem cari ilin iyul ayının əvvələrində Almaniyanın aparıcı kütləvi informasiya vasitələrində öz əksini tapmışdır. Məlum olub ki, Ermənistanda çalışan və mədənçiliklə məşğul olan bəzi alman şirkətləri Oxuçayı tullantılarla çirkləndirirlər. Hazırda Ermənistanın çayın mənbəyində yerləşən Qacaran mis-molibden, Qafan mis-saflaşdırma kombinatlarının toksik tullantıları, eləcə də, bu iki şəhərin çirkab suları təmizlənmədən birbaşa Oxçuçaya axıdılır. Ermənistanda mədən sahəsi üzrə fəaliyyət göstərən Almaniyanın "Cronimet" (ofisi Almaniyanın Karlsrue şəhərində yerləşir) şirkəti ekoloji standartlara riayət etmir və bunun nəticəsində yalnız Zəngilan rayonu deyil, ətraf bölgələr də ekoloji terror təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb.

Cənab Pablo Hoffe araşdırmasında öz ölkəsini də qınamaqdan çəkinmir:

- Avropanın ekoloji normalara riayət edən ölkəsi sayılan Almaniya digər ölkələr üçün təhlükəli vəziyyətin yaranmasına səbəb olan "Cronimet" şirkətinə qarşı müvafiq tədbirlər görməlidir. Transsərhəd çayı olan Oxçuçay Ermənistan ərazisində daim ciddi çirklənməyə məruz qalır. Bu günlərdə Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Oxuçayı tullantılarla çirkləndirilməyin acınacaqlı fəsadları barədə ictimaiyyətə məlumat verərək, aidiyyatı qurumlara xəbərdarlıq edib. Yaranmış problem çaydan suvarma məqsədilə istifadəni qeyri-mümkün edir, balıqlar kütləvi şəkildə məhv olur. Oxçuçayın Cənubi Qafqazın ikinci böyük çayı olan Araza töküldüyünü nəzərə alsaq, onun çirklənməsi Araz çayının su ehtiyatının keyfiyyətinə birbaşa mənfi təsir göstərir.

Çili dövri mətbuatında işıq üzü görən araşdırma-məqalədə həmçinin tutarlı sübutlarla, danılmaz faktlarla göstərilir ki, çayın çirklənməsi insan həyatı üçün təhlükə mənbəyidir: ekoloqlar işğaldan azad edilən Zəngilan rayonu ərazisindən axan yerli çaylarda monitorinq aparıb. Nəticə belədir: “Oxçuçaydan bu ilin yanvar-iyun aylarında götürülən su nümunələrində yüksək miqdarda ağır metal, xüsusən, mis, molibden, manqan, dəmir, sink və xrom aşkar edilib. Monitorinqin hesabatına əsasən, çayda mis-molibden birləşməsinin miqdarı 2, dəmir 4 və nikel 7 dəfə normadan yüksək olub, çayın rəngi isə çirklənmə səbəbindən mütəmadi dəyişib. 2021-ci ilin mart ayında çayda qızılxallı balığın kütləvi ölümü qeydə alınıb".

Oxuçayın çirklənməsi insan orqanizmi üçün də təhlükəlidir. Hazırda göstərilən ərazidə mövcud vəziyyət ekoloji fəlakət kimi qiymətləndirilməlidir. Ermənistan hökuməti və orada çalışan alman şirkətləri qanuna müvafiq olaraq məsuliyyəti üzərlərinə götürmək istəmirlər.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, “Cronimet” şirkəti Almaniyadakı erməni lobbi təşkilatı ilə sıx əlaqələrə malikdir. Bu ölkədən alınan məlumata görə, “Cronimet” şirkətinin əsasını qoyan, onun icraçı direktoru Günter Pilarski eyni zamanda Baden-Vyurtemberq torpağında Ermənistanın fəxri konsulu titulunu daşıyır. Ermənistanın keçmiş prezidenti Serj Sarkisyanın kürəkəni Mikael Minasyan Zəngəzur mis-molibden kombinatının səhmdarıdır. Ermənistanda çalışan və ətraf mühitə zərər vuran xarici şirkətlərə dəfələrlə xəbərdarlıq edilib.

Məqalədə daha sonra yaranmış problemin beynəlxalq səviyyədə həlli yollarından bəhs edilir: “Zəngilan rayonundan olan məcburi köçkünlər "Cronimet"in fəaliyyətilə bağlı tədbir görülməsi üçün Almaniyanın Azərbaycandakı səfiri Volfqanq Maniqə müraciət ediblər. Onlar adı çəkilən şirkətin fəaliyyətinin təcili dayandırılmasını tələb ediblər. Əks təqdirdə ekoloji terror törədən həm bu təşkilat, həm də Almaniya ilə əlaqədar beynəlxalq məhkəmələrə müraciət edəcəklərini bildiriblər. Əslində Azərbaycan hökuməti, öz növbəsində, bu problemə ciddi yanaşır və onun tezliklə həllində israrlıdır. Yaranmış ekoloji problemin həlli regional və beynəlxalq səviyyədə birgə fəaliyyəti zəruri edir. Bölgədə ekoloji fəlakət təhlükəsini yaradanlar aşkar edilməli və məsuliyyətə cəlb olunmalıdır. Ona görə ki, bu xarakterli fəaliyyət beynəlxalq cinayət sayılır. Beynəlxalq səviyyədə əməkdaşlığa misal kimi, Kür və Araz çaylarının hövzələrinin birgə idarəçilik layihələri nümunə göstərilə bilər. Azərbaycan hökuməti üçün münaqişə zonasında, xüsusilə, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə ətraf mühitin mövcud vəziyyəti barədə informasiyanın olmaması narahatedici elementdir. Bu məsələlər tez bir zamanda öz həllini tapmalıdır”.

Reyting.az

P.S. Beləliklə, alman eksperti Pablo Hoffenin Çilidə çap olunmuş və yuxarıda diqqətinizə verdiyimiz araşdırma-məqaləsi bizdən ötrü qoca qitədə on illər boyu haqq səsimizi eşitməyənlərin, əsl həqiqəti görmək istəməyənlərin menyusuna hesablanmış reallıqdır. Artıq dünya mənfur qonşularımızın xain və məkrli planlarından, yalnız bizə qarşı deyil, bəşəriyyətə qarşı vəhşi, qeyri-insani əməllərindən xəbər tutmaqdadır. Artıq bəsirət gözləri açılmış, haqqın, ədalətin yanında olmağı özlərinin məslək borcu sayan Pablo Hoffe kimi obyektiv yazarlar, ekspertlər günü-gündən çoxalmaqdadır. Bununla da onlar gec də olsa, üstündən 30 il keçdikdən sonra belə, bəşəri dəyərlərin, İlahi düzənin tərəfini seçməklə, tarixi ədalətin bərpa olunmasına öz təhfələrini verirlər.

Baş tutmayan 12-ci abortun “fəsadı”: bioloji ana məşhur qızdan üzr istəyəcək

Sun, 31 Oct 2021 09:46:45 +0400

Əgər əyyaş Olqa on ikinci dəfə də abort elətdirsəydi, dünya Diana Ankudinova adında istedadlı müğənninin nə üzünü görəcəkdi, nə də səsinə vurulacaqdı...

Reyting.az-ın məlumatına görə, Diana Ceyhun qızı Ankudinova 2003-cü il mayın 31-də Rusiyanın Uzaq Şərqində, Primorsk diyarının Arsenyev şəhərində kasıb və problemli ailədə dünyaya gəlib. Qızın anası - rus Olqa Ankudinova restoranda ofisant işləyir, azərbaycanlı atası Ceyhun Ankudinov isə xırda alverlə məşğul olurdu. Hazırda o, törətdiyi hansısa cinayətə görə həbsxana həyatını yaşayır.

Ailəsi barədə Diananın yadında qalan budur ki, doğma anası hər gün spirtli içki içir, onu döyür, atası ələ salırdı. Acından ağlayanda isə anası qızcığazın başını vannadakı suya basırmış. Bu, onun on ikinci hamilələyi imiş. Buna qədərki on birində olduğu kimi, yenə də uşağı götürtməyi planlaşdırırmış. Amma bu dəfə taleyin hökmü başqa cür olub...

“Mən olmasaydım, qızcığazı öldürəcəkdilər”

“Diana, bağışla, o zaman səni uşaq evinə mən vermişəm. Əgər bunu etməsəydim, həmin ailədə səni öldürəcəkdilər”, - deyə, qızın xalası Svetlana hönkür-hönkür ağlayır. Üç yaşındakı qızını avtobus dayanacağında atıb gedən əyyaş ananın məqsədi ondan məhz canını qurtarmaq imiş. Yəqin içkidən başı ayılmayan, ya da bətnindəki körpəni götürtməyə pulu olmayan Olqadan ötrü “dünyaya icazəsiz gəlmiş körpə” arzuedilməz məxluqa çevrilib. Qızcığaza yazığı gələn xalası Svetlana prokurorluğa ərizə ilə müraciə edir və Diananı Ussuriyskdəki körpələr evinə göndərirlər. “Öz yanıma apara bilməzdim, mənzilim çox darısqal idi. Amma onu əzabın, işgəncənin girdabında da qoymaq olmazdı. Olqa daim içirdi”, - deyə, Svetlana bu gün acı etirafını dilə gətirir.

Diana doğma anasından bu gün də qorxur. Dediyinə görə, ona yemək vermir, başını suya basır, ələ salırdılar. “İndi telefonda mənə deyir ki, yanıma gələcək, məndən bağışlanmasını xahiş edəcək”, - Diana xatırlayır. Danışır ki, hərdən yuxularında anasının qəddar gözlərini görür və belə hallarda psixoloqa müraciət etməli olur. O, bioloji anasını nə qəbul etmək, nə də bağışlamaq fikrində deyil. Fəqət, Olqa Ankudinova hər şeyi inkar edir. “Deyilənlər başqan-ayağa piardır. Əsl həqiqəti tək mən bilirəm. İnternetdə yazılanları oxuyanda ürəyim ağrıyır. Diananın analığına yazılı şəkildə etirazımı bildirəndə mənim üstümə polis göndərdi. Guya ondan pul tələb edirəm”, - Olqa inandırmağa çalışır. Qadın spirtli içkiyə aludəliyini etiraf etsə də, bunun məsələyə dəxli olmadığını söyləyir: “Diana sağlam, qəşəng doğulmuşdu. Bütün qazancımı özümə deyil, ona xərcləyirdim. On aylığında gəzməyə, bir yaşında danışmağa başladı. Gözəl, ağıllı bala idi. Onu uşaq evinə götürəndə yanında olmamışam. Dianaya xalası, mənim bacım baxırdı. Svetlanaya istədiyi pulu verə bilmədiyimə görə, mənimlə dalaşırdı. Bu səbəbdən qisasını aldı, məni övladsız qoydu”.

Hazırda Olqa Ankudinova Ussuriyskdə yaşayır, yenə restoranda ofisant işləyir, özünün dediyinə görə, hər ay aliment ödəyir və hər şeydən göründüyü kimi, yenə içir...

Kəkələdiyinə görə mahnı oxumasını məsləhət görürlər

Üç yaşında uşaq evinə düşən Diana bir il burada qalır. 2008-ci il idi. Ussuriysk uşaq evinin azyaşlı sakinlərini reablitasiya kurslarına göndərmişdilər. Yerli sanatoriyada masajçı işləyən İrina Ponikin 9 yaşlı qızı Anastasiya Dianaya vurulmuş, ona ürəkdən bağlanmışdı. Məhz qızının israrlı xahişlərindən sonra İrina beş yaşlı qızcığazı övladığa götürmək qərarına gəlir. Yaşadığı çətin uşaqlığının digər fəsadı onun kəkələməsi idi. Həkimlər nitq qüsurunu aradan qaldırmaq üçün ona mahnı oxumasını məsləhət görürlər. Artıq ibtidai sinif şagirdi olan Diananı uşaqlıqda yaşadığı qorxular heç cür tərk etmirdi. O, analığından buralardan uzaqlara köçüb getmələrini xahiş edir. Nəticədə 2012-ci ildə ailə Tolyattiyə köçür. Təzə ünvanda musiqi müsabiqələrindəki elə ilk çıxışları tamaşaçıları, dinləyiciləri şoka salır. On üç yaşlı qız özünün güclü səsi və qeyri-adi tembri ilə tamaşaçıları heyrətə gətirirdi. Buna görə musiqi müəlliməsi və analığı Dianaya öz qabiliyyətini Birinci kanalda yayımlanan “Səs. Uşaqlar” şousunda göstərməyi təklif edirlər. İstedadlı gənc müğənni bu ideyanı dərhal dəstəkləyir. Həmin dövrdə Diana Ankudinova Tolyatti şəhər musiqi məktəbinin fotepiano sinfini bitirirdi.

Valeri Meladze: “Belə istedadlı vokalçıya nə öyrədə bilərik?”

2016-cı ildə yeniyetmə Diana “Səs. Uşalar”ın 4-cü mövsümünün ilkin kastinqlərindən keçir, 2017-ci ilin əvvəlində isə “kor” dinləmələrdə iştirak edir. Onun İsveçrənin “Oesch’s die Dritten” musiqi qrupunun repertuarından ifa elədiyi “Jodel Time” mahnısı hamıda şok effekti yaradır. D. Ankudinova öz ifasında yodl (aşağı sinə səsindən yuxarı falsetə qalxma) üslubundan istifadə edir. Bu xüsusi vokal tərzində söz yoxdur, ona səs registrlarının müxtəlif aktavalara çevik keçidləri xasdır. Əslində müasir Rusiya şou-biznesindəki məşhur müğənnilərin heç də hamısı bu cür ifa texnikasına mailk deyil. Maraqlı və ən təəccüblüsü isə o idi ki, layihə rəhbərlərindən heç kim Dianaya tərəf çevrilmədi. Amma zal yeni istedadı ayaq üstündə alqışladı. Artıq səhəri gün bu insident sosial şəbəkələrdə ciddi qalmaqala səbəb oldu. Tamaşaçılar belə istedadlı vokalçının layihəyə düşməməsinə etirazlarını bildirir, münsiflərdən Diananı geri çağırmağı tələb edirdilər. Az sonra münsiflər heyətinin üzvü Valeri Meladze yaranmış vəziyyətə belə şərh verdi:

“Münsiflərin hər biri düyməyə basmaq istəyirdi. Sadəcə, onları saxlayan bir sual vardı: belə istedadlı vokalçıya növbəti turda nə vermək, nə öyrətmək olar? Hamımız bu sualın qarşısında çaşıb qalmışdıq”.

Bütün bunlara baxmayaraq, 14 yaşlı Diana səhnədə qətiyyən tövrünü pozmadı, üzündə səmimi və xoş təbəssümlə münsiflərə gülümsədi. Elə həmin il Diana Ümumrusiya Delfi gənclər oyunlarının qızıl medalına layiq görüldü. О, “Estrada ifası” kateqoriyasında qalib gələrək, 39 iştirakçı arasında birinci oldu.

2018-ci ilin fevral ayında “НТВ” telekanalında “Sən supersən!” («Ты супер!») layihəsinin ikinci mövsümü start götürür. Məlum olduğu kimi, bu tele-şouda valideyn himayəsindən məhrum uşaqlar iştirak edir və bu səhnədə özlərini, istedadlarını bütün ölkəyə tanıtmaq şansı əldə edirlər. Məhz bu yarışda tamaşaçılar Diananın bənzərsiz istedadının bir daha şahidi oldular. O, İndilanın (Adila Sadraya) “Dernière danse” mahnısını fransız dilində ifa edir (Bu musiqi kompozisiyasına sonradan klip də çəkilir). “Sən supersən!”in münsifləri - Sergey Lazarev, Yulianna Karaulova, Viktor Drobış və İqor Krutoy yekdil şəkildə Diananı seçirlər. Onların hər biri gənc ifaçının vokal məharətini yüksək qiymətləndirir. Növbəti mərhələdə “It’s a Man’s Man’s Man’s World” musiqi kompozisiyası təqdim olunur.

O, superdir!

Diananın brinci yarımfinala çıxacağı hamıya bəlli idi və o, yarışın bu mərhələsində “Çeşmə” («Реченька») mahnısını oxuyur. Finalda isə tamaşaçılar misiqi şousunun ən yaxşı iştirakçısına səs verirlər. Səslərin 49 faizini toplayan yeniyetmə vokalçı “Sən supersən!” layihəsinin ikinci mövsümünün qalibi seçilir. Belə möhtəşəm qələbədən sonra Diana bəyan edir ki, bütün həyatını yalnız musiqiyə həsr edəcək. Onun yaradıcılığının minlərlə pərəstişkarı üzə çıxır, Tolyattidə isə istedadlı vokalçı ulduza çevrilir. Diana burada anşlaqla keçən solo-konsetlər verir. Tanınmış bəstəkar və prodüsser İqor Krutoy “Sən supersən!”in qalibinə Moskvada mənzil hədiyyə edir. O, Diananı “Uşaqların Yeni dalğası” («Детская Новая волна») müsabiqəsinə hazırlayır. Diana Ankudinova bu yarışın xüsusi mükafatını qazanır.

2018-ci ilin noyabrında gənc müğənni “Uşaq Avroviziyası”nın finalına milli seçim edəcək münsiflər heyətinə dəvət alır. İlin sonunda D. Ankudinova Kazanda keçirilən “Xeyirxah dalğa” xeyriyyəçilik festivalının qonağı olur. Diana burada İqor Krutoyun “İlin Milad nəğməsi”nin («Рождественской песенки года») yazılmasında iştirak edir.

Rus, ingilis, fransız, ispan dillərində...

2020-ci ildə gənc və artıq milyonların sevimli müğənnisinə çevrilmiş Diana Ankudinova ekstern qaydada orta məktəbin 10 və 11-ci siniflərini bitirir və uğurla Rusiya Teatr Sənəti İnstitutunun estrada fakültəsinə daxil olur. Rus, ingilis, fransız, ispan dillərində oxuyan müğənninin repertuarına “Naməlum sevgilim” («Моя незнакомка») mahnısı daxil olur. Bu mahnının sözlərini çağdaş rus poeziyasının şöhrətli şairəsi Larisa Rubalskaya yazıb. Ötən il həmçinin sevilən vokalçının “Sənin səsinlə” («Голосом твоим») adlı birinci mini-albomunun təqdimatı baş tutur. Payızda isə D. Ankudinova özünün milyonlarla pərəstişkarını təbiətin əsrarəngiz mənzərələri ilə zəngin “Səmaya” («В небо») trekinə çəkilmiş klipi ilə sevindirdi. Diana vokaldan savayı rəsmə meyl göstərir, teatr dərnəyinə gedir və bədii qiraətlə məşğul olur. Bir sözlə, o, hərtərəfli istedadlıdır.

İnstaqramda şəxsi akkauntunu aparan gənc müğənni buraya müntəzəm şəkildə iştirakçısı olduğu və oxuduğu musiqi festivallarından, konsertlərdən fotoları, videoları yerləşdirir, yaradıcılığı və şəxsi həyatı ilə bağlı yenilikləri pərəstişkarları ilə bölüşür. Diananın bir başqa hobbisi gündəlik qeydlər aparmaqdır və bu səbəbdən səhifəsindəki hər bir postunu səmimi sözlərlə, bomondu riqqətə gətirən bədii ifadə vasitələri ilə zənginləşdirir.

Aydın məsələdir ki, indi o, hər tərəfdən qayğı və sevgi ilə əhatə olunub. Diana İrina Poniki özünün doğma anası sanır. Axı, məhz bu fədakar qadın onun tərbiyəsi ilə məğul olub, istedadının parlaması üçün əlindən gələn hər şeyi edib.

Reyting.az

Naqafil güllə xanım-operatorun həyatına son qoyub

Sun, 24 Oct 2021 15:13:14 +0400

Ötən cümə axşamı Hollivudda “Paslı göbələklər” filminin çəkilişi zamanı faciə baş verib. Rançoda lentə alınan epizodların birində məşhur aktyor Alek Bolduinin tapançadan açdığı atəş rejissor Coel Souzu yaralayıb, operator Qalina Hatçensin həyatına son qoyub.

Reyting.az hadisə ilə bağlı xarici xəbər portallarından topladığı materiallar əsasında hazırladığı araşdırmanı izləyicilərinə təqdim edir.

Kinematoqrafiya tarixində film çəkilişləri zamanı buna bənzər hadisələr az olmayıb. Əksər hallarda faciə ilə sonuclanan bu hadisələrin təbii, qeyri-təbii, təsadüfi, yaxud qurama “ssenari” səbəbindən törədildiyini dəqiqləşdirmək üçün istintaq bəzən illərlə araşdırmalı olub. Bu da faktdır ki, belə faciəvi hadisələrin bir çoxunun üstü açılmayıb.

Bu, Alek Bolduinin ssenariyə görə tətiyini çəkdiyi silaha cavabdeh olan Hanna Rid adlı xanımın ikinci filmi imiş. Birinci işi Nikolas Keycin “Köhnə yol” layihəsi olub. Onun kino sənayesində silah ustası kimi tanınan atası Tell Rid məşhur rejissor Kventin Tarantino ilə uzun müddət əməkdaşlıq edib. Düzdür, hələlik tapançaya gülləni məhz Hannanın qoyduğu sübut olunmayıb.

“The New York Times” polisin sənədlərinə istinadla yazır ki, rejissorun köməkçisi çəkiliş üçün əvvəlcədən hazırlanmış üç rekvizit tapançadan birini Bolduinə verib və deyib ki, silahın içindəki həqiqi güllə deyil. Bu barədə həmçinin, Santa-Fe dairəsinin şerifi Coel Sanonun imzaladığı şahid ifadələri də var. “Los Angeles” nəşri isə iddia edir ki, guya faciəyə iki-üç gün qalmış Bolduinin silahı təsadüfən iki dəfə atəş açıb və ona güllələrin “boş” olduğunu deyiblər. Bəs, tapançada döyüş güllələri haradan peyda olub? Bunu assistentlər də bilmir və təhqiqat davam etdirilir.

İstintaq Ukrayna əsilli gənc xanım-operatorun ölümünə səbəb olmuş tapançanı və Bolduinin qanlı paltarını müayinə məqsədilə götürüb. Bundan başqa, müstəntiqlər çəkiliş meydançasında istifadə edilən bütün rekvizit silahları və onların patronlarını müsadirə ediblər. Yerli hakimiyyət filmin çəkilişlərinin getdiyi rançoda axtarış aparmaqdan ötrü order verib.

“Qatil” aktyorun özü isə istintaqla yaxından və fəal şəkildə əməkdaşlıq edir. Alek Bolduin dünən axşam hadisədən sonra ilk dəfə “qətli” “Tvitter”də belə şərh edib:

“Deməyə söz tapmıram. Qalina Hatçensin həyatını itirdiyi o təsadüfi bədbəxt hadisədən şoka düşmüşəm. Həyat yoldaşı, ana kimi və həmkarımız kimi bu itkinin onun ərini, oğlunu və Qalinanı tanıyan və sevən hamını necə sarsıtdığını təsəvvür etməyə çalışıram”.

İnternetdə faciədən dərhal sonra Alekin ağlaya-ağlaya kiməsə zəng vurduğunu göstərən fotoşəkli peyda olub.

Polis hələlik baş verən faciəni “bədbəxt hadisə” kimi xarakterizə edir.

Ağ Evin mətbuat katibi Cen Psaki filmin çəkilişi zamanı baş verənləri faciə adlandırıb və ölən xanımın və yaralanan rejissorun yaxınlarına başsağlığı verib və şəfa diləyib. Qolundan yaralanmış rejissor Coel Souzun artıq xəstəxanadan evə buraxıldığı xəbər verilir.

Bununla yanaşı, Amerikanın yazılı və elektron mediasında Bolduinə qarşı sui-qəsd versiyası müzakirə olunmaqdadır. Titullu aktyor özünün siyası baxışlarını heç vaxt gizlətməyib və onun ABŞ-ın keçmiş prezidentı Donald Trampı parodiyaları bütün ölkədə məşhurdur...

P.S. 63 yaşlı Hollivud aktyoru Alek Bolduin kino karyerası boyu “Qızıl qlobus” (2007, 2009, 2010), “Emmi” (2008, 2009, 2017) mükafatlarına layiq görülüb. Alekin özündən savayı üç qardaşı da aktyorluqla məşğuldur. Özü kimi Deniel (1960 ), Uilyam (1963) və Stiven (1966) də yaraşıqlı və fotogenik kişilərdir. Onlara “Hollivud qardaşları” deyirlər.